Tag Archief van: poëzie

bewijzen
[…]
ik beloof dat ik begrijp, moeder
welke angsten de verantwoordelijkheid aan ons opdringt
hoe in een zwangerschap de ziel schaakmat wordt gezet
in één lichaam, hoe de mens danst in
een lijf, wat huid-op-huidcontact voor soort liefde plant
wat voor kreten zich in het hiaat tussen de ene wee
en de volgende ophouden, ik beloof dat ik je
in het netwerk van mijn oren voeg
en blijf wachten
tot ik hoor dat je je weeën slijpt
je mensen uitdrijft

ik wil niet de soort die haar intrek in je neemt
niet de klakkeloze voortzetting van traditie
niet de kneveling van je lijf
niet de verzwaring van je vrijheid
niet het klinische van je bevalling
maar je vermogen om een mens te baren
en er ook nog eens zwanger van te zijn
[…]
Rodante van der Waal. Uit: Op navelhoogte de kans. Nijgh & Van Ditmar, 2026. 
Dit is waarachtige nieuwe poëzie, zoals die er nog niet was. Onbestaande woorden voor elkedag-levens van nu, vertoog dat we misten, begrip dat ons ontbrak. Van der Waal, filosoof en vroedvrouw, vangt in deze bundel de lijfelijkheid van vrouwenlevens in een nieuw soort taal waar we, realiseer ik me lezend, al jaren op wachtten. Taal die ons, vrouwen, uitdrukt. Taal die meeleeft, met menstruatie en zwangerschap, geboortes, sterfte, abortussen, miskramen.
Maar van der Waal gaat verder, met geëngageerde gedichten die delen in  (zwangere) vrouwen die geen of nauwelijks zorg krijgen, vrouwen in vluchtelingenkampen, baby’s in Gaza, temidden van vallende bommen en dode kinderen: ‘ze zeggen dat je uitspreken genoeg is/maar solidariteit zit in de aanraking van buiken/en in zorgen dat ze nog leven kunnen verwachten/in dat raakvlak’

Ze dicht over dat, waar in politiek en maatschappij zonder enig gevoel of kennis van zaken wordt gesproken, geoordeeld, besloten, door al wie er niets over te zeggen hebben. Zo lezen we in het hoofdstuk ‘abortuspastellen’: ‘het gaat niet om de vraag/of we het niet willen/het enige wat ertoe doet/is de vraag of we het kind wel willen/of we het echt wíllen

het is aan ons, mensen met baarmoeders/mensen met voorraden rijpende eieren/in de schaal van ons bekken, hoe groot/we het wel willen ten opzichte van het niet willen/laten worden in ons lijf, hoe scherp we/op de snede van zwangerschap willen vrijen/hoelang we in verwachting willen zijn zonder kind/wanneer we een toestand onomkeerbaar vinden

ook als men niet snapt/dat dat niet onvoorzichtig maar onderzoekend is/dat dat geen geweld maar hartstocht is/dat dat geen moord maar mogelijkheid is/is het aan ons waar we het bloed laten kruipen/en of we het weer laten gaan

Van der Waal vindt, als niemand voor haar, woorden voor het alledaagse lijfelijke van vrouwzijn: wonder, pijn, bloed, vloek, verlangen, rouw,  verscheurdheid, gruwel, liefde, heiligheid. Geen geringe prestatie. Dit is poëzie van het hoogste niveau. Lees. Lees deze gedichten, koester deze bundel. Bespreek hem in de klas, zet hem op leeslijsten, kies hem in je boekenclub. Ook mannen, vooral ook mannen. Dit is taal die je aan den lijve doet ervaren en voelen hoe het is om maandelijks een paar dagen te worden overgenomen door je lichaam. Hoe een tweede hart in je lijf klopt voelt. En als dat stopt.
Leeftijd 16+

KOL
Heks kom tevoorschijn uit de nacht
in het muizenhol onder mijn bed Je stampt
scheldt vuilbekt vloekt Ik roep je namen wacht

Ik kan de storm tegen het raam verdragen
het schreeuwen van de buren het eeuwig kraken
langs hun rottende trap de binnenbrand
van duiven in hun schoorsteen Niet hoe jij
onder de muur die je verplaatsen wilt
over de rooie gaat jankt graaft breekt krabt

tot alle kasten omvallen op mij
en je naar buiten schiet Onttoverd Vrij
Eva Gerlach. Uit: Schipper mag ik overvaren. Arbeiderspers, 2026.
Vorig jaar verscheen ‘Vlieg! zegt de vloer’, Eva Gerlachs vierde jeugdbundel. Gerlach, pseudoniem van Margaret Dijkstra (1948), zonder twijfel een van onze belangrijkste, veelzijdigste, interessantse en origineelste dichters, kreeg voor haar werk alle mogelijke prijzen met als hoogtepunt in 2020 de P.C. Hooftprijs. Nu is er ‘Schipper mag ik overvaren’, een virtuoze serie ontroerende gedichten in tien hoofdstukken  over de tumultueuze relatie met haar moeder en  gewelddadige vader. Gedichten in vrij vers en zonder veel rijm die zich niet meteen prijsgeven, veelal zonder interpunctie met enjambementen en midden in zinnen woorden in hoofdletters.  De doorleefde pijn spat van de pagina’s, de gelaagdheid heerst, er is geen duidelijk afgemeten zwart of wit. Wel spreekt er ontembaar veel levenslust, kracht en vuur uit deze gedichten, maar ook verlangen naar contact. En er is melancholie, bijvoorbeeld wanneer de moeder met dementie in een verpleeghuis woont. Gerlach vindt woorden waar die niet bestaan, voor gevoelens en situaties tussen mensen waar geen taal voor is, in haar heel eigen inventieve woordgebruik. Persoonlijk en universeel raakt deze bundel waar iedereen mee van doen heeft, familierelaties, liefde en  afwijzing, ziekte en aftakeling. Aan het eind lijkt er een vorm van verzoening te komen. Een magistrale bundel, om vaak en traag te proeven.
Leeftijd 16+

 

 

Vanavond
Je zit nog veilig
op de bank beneden,
wanneer je ineens besluit,
zomaar, zonder reden:
vanavond ben ik
niet meer bang

Mischien heeft mama gelijk,
duurt het al veel te lang
en ben je er inmiddels
ook een beetje te oud voor.

Dus als je even later naar bed moet,
ga je voor het eerst niet eindeloos
lopen treuzelen, mama hoeft niet mee
naar boven en ook niet over een half uurtje
te komen kijken, de lamp op de gang
mag uit, je gaat de trap niet meer af
voor een glas water of een warme kruik,
je loopt niet zes keer heen en weer
naar de wc, nee, je ligt rustig
in het donker te wachten
je hebt al je nachtlampjes uitgezet,

want vanavond gaat
het eindelijk gebeuren,

vanavond word je vrienden
met het monster
onder je bed.
Pim Lammers. Uit: Ben je vergeten dat babygeitjes bestaan? Tekeningen Nadia Meezen. Querido, 2025.
Dit is zonder twijfel een lieve bundel. De gedichten zijn licht van toon, vaak grappig en bevestigen kinderen in wat ze ook maar voelen, roepen ze op om socialer en moediger te zijn dan ze misschien van zichzelf zijn, maar geven ze nergens het gevoel dat buikpijn vanwege het schoolplein of angst voor iets of iemand niet oké zou zijn.
Lieve kindergedichten zijn uitermate welkom in een harde tijd waarin kinderen veel niet-lieve voorbeelden in de wereld om zich heen zien. Nadeel is misschien dat maar weinig gedichten in deze bundel toch ook een beetje zeer doen, iets wat goede poëzie als geen ander kan doet. Lammers schrijft spreektalig, neigend naar prozagedichten. De tekeningen van Meezen in zachte, vriendelijke tinten en penseelstreken passen wonderwel bij de teksten, resulterend in een innemende poëziebundel en maken hem bij uitstek geschikt om voor het slapen gaan voor te lezen.
Leeftijd 7+

Juli
De zon brandt fel op de peterselie en op de
spinazie. De blaadjes van de klaproos en van
de lelie hangen slap. In de bloemperken is
de aarde gebarsten. Alle bloemen roepen
om water.

Brita sjouwt met de zware gieter. Zeg, kan
iemand haar helpen? Nee, want de anderen
zijn druk aan het hooien. Hé, stil eens!
Hoor ik daar onweer?

Laat maar donderen, laat maar bliksemen!
Straks gaat het stortregenen. Brita lacht, wat
heerlijk voor de planten. Nu kunnen ze gauw
in bad en hun dorst lessen. Dan worden ze
weer blij.
Elsa Beskow. Uit: Het jaar rond. Christofoor, 2024. 
Lieve seizoensgedichten over sleeën, broodjes bakken, wiegende wilgenkatjes en lichtgroene berkenharen en ijsbloemen op de ramen. De tientallen prenten- en sprookjesboeken van Elsa Beskow (11874 – 1953) zijn in Zweden  klassiekers en gaan veelal over natuur en sprookjesfiguren. ‘Het jaar rond’ kwam voor het eerst in 1927 uit, uitgeverij Christofoor heeft het nu in een herziene versie opnieuw op de Nederlandse markt gebracht.
En wat actueel is bovenstaand gedicht in deze tijd van klimaatverandering en periodes van grote droogte of natheid.
Leeftijd 3+

Dorst naar mij
Ik zag de zee
met dorst naar mij.
Golven trokken aan
me, mijn zwembroek

haast uit. De stroom
zoog het zand onder
me vandaan. Ik lachte.

Schelpen sloten
zich uit schaamte.
Moeders sloegen hun
handen voor de ogen

van hun kinderen.
Toeristen ontvluchtten
het strand. De zon liet

zich haastig zakken in
zee. De maan kwam
bleek weggetrokken op.

We gingen hand in hand
zachtjes samen liggen
in de duinen en vielen
in slaap zonder iets

te doen, zeiden we later
tegen onze moeders
en die verzwegen het
voor onze vaders.
Ted van Lieshout. Uit: Ommouw me. Leopold, 2024
Een onmiskenbare Ted van Lieshout, dit boek. Alles wat eerder voorbij is gekomen in zijn oeuvre zit erin, maar toch weer onnavolgbaar anders, origineel, nieuw. Tekst en beeld zijn onlosmakelijk met elkaar verknoopt tot een oorspronkelijk, zinnenstrelend geheel.
In prachtige portretfoto’s van kledingstukken die van Lieshout tientallen jaren heeft bewaard, staan korte gedichten gedrukt, ‘Reik me aan/Trek me aan/Rek me uit/Hoe vind je me staan?’ , die duidelijk maken dat de kledingstukken iets vertellen over de persoon die ze droeg. Het boek zit de auteur dicht op zijn huid, er zijn teksten over zijn vader en broer, beiden overleden, de band met zijn moeder, gender en  seksualiteit, het verlangen naar authenticiteit, geluk, gezien worden. In 7 verschillende delen lezen we in een logische volgorde over verlaten worden, missen, doodgaan, twee broertjes op avontuur, seks en eigenlijk steeds opnieuw over een groot verlangen naar liefde.
Van Lieshout weet je als lezer op een fenomenale manier tegelijkertijd diep te ontroeren en raken en in de lach te laten schieten met zijn pijnlijke maar ook humoristische teksten en beelden. Goed dat de uitgeverij Ted van Lieshout, die binnenkort zijn 40-jarig jubileum als schrijver, dichter en illustrator viert, laat maken wat hij wil. Het levert weer een prachtig boek op.
Leeftijd 9+

Bezinning
Het voorjaar lonkt, dus neem een kloek besluit
en ruil uw buitenkant eens om voor binnen.
Wees stil, neem alle tijd om te bezinnen
en ruim uw binnenkamer grondig uit.

Gooi alles uit het raam, voor het te laat is.
Vrees niet, de vuilnisophaaldienst is gratis.
Rikkert Zuiderveld. Uit: Elke dag vers. 365 liedjes, gedichten en meer. Ark Media, 2023
In deze toegankelijke bundel staat voor elke dag van het jaar een voorleesvers, in de vorm van een sonnet, een cabaretlied,  plezierdicht of bijvoorbeeld kinderlied. Zanger en tekstschrijver Rikkert Zuiderveld vormde  lange tijd een duo met Elly maar inmiddels schrijft hij over veel meer onderwerpen dan alleen het geloof, al  schuwt hij het onderwerp evenmin. Zo staan er in deze bundel verzen over bijbelse figuren en vaderschap, de boom (van goed en kwaad) maar ook over koningschap, Woerden, voetbal en het land van de toekomstmuziek. Nooit oppervlakkig, zoals plezierdichten vaak plegen te zijn, maar altijd met een twist waar je even over kunt nadenken. De gedichten zijn heel geschikt om met kinderen en/of tieners te lezen, omdat ze zo direct, begrijpelijk en openhartig zijn. Er zit ook altijd iets van hoop of optimisme in de teksten. Deze bundel is een aanwinst voor iedereen die een laagdrempelige tekst zoekt die toch inhoud heeft.
Leeftijd 9+

Over jij
Ik denk aan jij,
aan jij bij mij
en jij weg van mij.

Ik weet dat ik van jij
niet veel weet maar dat ik lichter
ben als je bent bij mij.

Overal vreet de nacht zich in,
maar in onze eigen nacht,
daar besta jij.

Je bestaat voor mij.
Jij
bestaat voor mij.
Hans Andreus. Uit: Je bent zo mooi anders. Leopold, 2024. 
Uitgeverij Holland gaf deze bundel eerder uit, Leopold neemt nu de tweede druk voor zijn rekening. In de verantwoording lezen we dat de gedichten van Hans Andreus in deze bundel zijn gekozen met het thema ‘liefdevol’ als uitgangspunt:  niet alleen liefdesgedichten maar ook gedichten over een liefdevol afscheid of met liefdevolle observaties.
Voor wie het werk van Andreus niet of niet goed kent is dit boek een fijne kennismaking. Zijn meest bekende, iconische, liefdesgedichten staan erin, maar ook minder bekende gedichten komen voorbij, altijd hartstochtelijk, vol warme, soms wonderlijke beelden, waarin licht, dieren, liefde, vrouwen en aarde een hoofdrol spelen.
Leeftijd 14+

Bergschoenen
Wij dragen comfortabel licht,
zijn breed inzetbaar, waterdicht
en blauw, met grijze veters.
We gaan, sinds jij ons hebt gekocht
haast ieder jaar op huttentocht.
Zo maak je hoogtemeters.

Wij zijn een weldaad voor de voet.
We hebben je al vaak behoed
voor nare ongelukken,
door met ons stevige profiel
te zorgen dat je net niet viel.
We liepen lange stukken

langs edelweiss en gentiaan
(waarop we bijna zijn gaan staan).
We klauterden door kloven
en zijn met onze brede leest
al heel wat bergen op geweest.
We kwamen stoffig boven,

of dik besmeurd met koeienvlaai.
Maar o, wat was dat uitzicht fraai!
We moesten ook nog dalen,
maar konden, voor het zover was
nog lekker even op de pas
twee frisse neuzen halen.
Bette Westera. Uit: Zo voelt dat. Illustraties Sylvia Weve. Gottmer, 2023. 
Bovenstaand gedicht laat meteen zien wie de doelgroep is van deze kloeke bundel met 40 gedichten: niet kinderen maar volwassenen. Het boek heeft een hoog grinnikgehalte, bijv. in het gedicht van de bezem ‘Om mij wordt geen bliksem gegeven/Ik hang aan een spijker te kijk/en lijd een verschrikkelijk leven./Ze halen me diep door het slijk/en hangen me smerig te drogen./Ik lijd een onzalig bestaan./Ze strooien me zand in de ogen/en vegen de vloer met me aan.’
Westera’s ritmisch rijmende gedichten hebben een stevige schare fans, die deze bundel vast opnieuw zal omhelzen.
De onderwerpkeuzes zijn origineel, er zijn bijvoorbeeld gedichten uit naam van ‘Graf van een merel’, Wachtende gedachte’, ‘Fopspeen’ en ‘Voeten in te kleine schoenen’ en Westera doet haar naam als gedegen, klassiek dichter weer eer aan.
Er zitten opnieuw ook eigentijdse elementen in de gedichten, zoals de Bruidsjurk die de tweede keer bij een bruid terechtkomt die met een dame in een rode jurk in het huwelijk treedt.
De robuuste, stoere tekeningen van Westera’s vaste samenwerkingspartner Weve maken er een kunstboek van dat je op je koffietafel legt om af en toe in te bladeren.
Leeftijd:12+

Troostwoord
Opa begint vaak over het klimaat.
Hij maakt zich, zegt hij, ‘echt bezorgd’.

IJsberen op zoek naar hun eerste lettergreep,
schouders steeds lager, stappen steeds trager.

Zeewater over duinen, dijken, als miljoenen moordsoldaten
over de kantelen van ons (dachten wij) onneembare kasteel.

Oranjerode baksteenharde akker, gebarsten, gescheurd, net
de landkaart van een werelddeel waar alleen de oudsten

weten hoe de regen klinkt. Miljoenen op weg van hun plek, hun
gisteren, ongebouwde huizen, het scheermes in hun maag

langs pels, vacht, huid over been en ogen die alleen
nog trage gedachten zien, naar god weet waar

het niet brandt, geen vogels boven polderpaden
drijven, oogstloof ’s zomers nog bloeit.

Opa maakt zich, zie ik, écht bezorgd, maar hij bouwde
hutten van sneeuw, leerde schaatsen op slootijs

dat ik nog nooit heb gezien, zag vlinders die niet meer
bestaan, brandde zijn kindervingers aan een kolenkachel

zocht kievitseieren in boerengras tot boven zijn blote
knieën, zwom met oma in de Middellandse Zee

zonder te hoeven denken wat ik denken moet.
Ik leg mijn hand op de twee ringen

rond één rimpelvinger. Zeg: ‘Wij nemen ’t nu over,
het komt goed.’
Kees Spiering. Uit: Nog lang geen later. Illustraties Jeska Verstegen. Luitingh-Sijthoff, 2023. 
Goeie genade, brengt Kees Spiering daar zomaar een lijvige dichtbundel met liefst 50 gedichten uit, vol prachtigste beelden en treffende observaties. Spiering excelleert in sprekende poëzie voor en over jongeren maar evengoed voor volwassenen, waarin verdriet, onmacht, vreugde en dagelijkse zorgen om een eerste liefde, pesten, opa’s en oma’s, stervende bomen en verdwenen huisdieren elkaar afwisselen.
Spiering, die voor zijn comeback-bundel Jij begint in 2019 een Vlag en Wimpel kreeg, schrijft gedichten die zich niet met die van andere dichters laten vergelijken; zijn heel eigen stem klinkt luidop in deze meeslepende bundel om te lezen en te herlezen, steeds opnieuw.
De dromerige, soms verontrustende beelden van Jeska Verstegen brengen de gedichten nog dichterbij en leggen de zorgen van Spierings personages nog onheilsspellender op je deurmat.
Leeftijd 13+

Aquarel
Dit is een aquarel: een schilderij van waterverf
op dik karton. Ik wist niet wat ik wou toen ik
eraan begon en nu het af is heb ik er nog
het raden naar. Wat doet die vlek daar op dat schip,
wat doet die vrouw, waarom een zee, had ik dan
blauw in overschot, dat denk ik niet, ik denk
haast nooit als ik mijn vinger doop in mijn verdriet
of in het jouwe en ermee schrijf of teken, maar
ik moet niet doen alsof. Per slot van rekening
weet iedereen dat alles – alles – altijd over liefde gaat.
Bart Moeyaert. Uit: Dat alles over liefde gaat. De mooiste gedichten van Bart Moeyaert, gekozen door Ester Naomi Perquin. Querido, 2023. 
Gedichten van de winnaar van de Astrid Lindgren Memorial Award, de ‘Nobelprijs voor Jeugdliteratuur’, gekozen door de voormalig Dichter des Vaderlands.
Mooier kan het niet worden, denk je dan. Dat blijkt waar. Perquin heeft een even originele als heerlijke selectie gemaakt uit Moeyaerts werk, een keuze die ze zelf ‘een momentopname’ noemt, met deze aantekening: ‘We moeten maar niet doen alsof onze markeringen, kruisjes en voorkeuren iets anders betekenen dan onze liefdes; natuurlijk zijn ze tijdelijk, veranderlijk en grillig. Maar zelfs onzichtbaar zijn ze onuitwisbaar. We hebben dichters nodig om ons te tonen wat buiten ons blikveld valt: de samenhang, de onderstroom, de houdbaarheid, de wonderen waarvan we hooguit een glimp hebben opgevangen.”

Ze heeft gelijk. Bij lezing van de bundel is elk gedicht van Moeyaert een stomp in de maag, een schittering op een grauwe dag, een brok in de keel, een lach om je lippen. Over liefde valt altijd – altijd – te lezen.
Leeftijd 12+