Bijna alles is al berekend:
de afstand tot Mars en ook tot de maan.
Alles is uitgepluisd, opgelost,
zelfs waar een penaltykeeper
het best kan gaan staan.
We zitten werkelijk nergens meer mee,
behalve dan met een probleem of twee:
a) Waarom landen honden als ze vallen niet net als een kat op hun pootjes?F
b) Wanneer trekken we nu eens vlekkeloos lootjes?

Bijna alles is al berekend:
de omtrek van de aarde en ook van de maan.
Alles is uitgepluisd opgelost,
zelfs wat er eerst was –
het ei of de haan.
We zitten werkelijk nergens meer mee,
behalve dan met een probleem of twee:
a) Waarom bestaan er ruimteschepen, maar geen ruimtebootjes?F
b) Wanneer trekken we nu eens vlekkeloos lootjes?

[…]
Hoe goed we ook puzzelen,
hoe goed we ook husselen,
het gaat altijd, altijd fout.
Want altijd, altijd vouwt
het laatste kind zijn lootje open
en dan zitten wij biddend en smekend te hopen
dat hij in godsnaam niet zichzelf trok –
maar ja hoor, ja hoor,
de klas in shock,
en dan moet het helemaal nog een keer…
Dit gebeurt voortdurend weer,
En dat zou toch beter moeten kunnen gaan?
Tot zover mijn vraag,
groetjes van Maan.
Edward van de Vendel & Ionica Smeets. Uit: Rekenen voor je leven. Tekeningen Floor de Goede. Nieuwezijds, 2021.
Wat gebeurt er als een leerkracht haar leerlingen serieus neemt, het saaie rekenboek (deels) in de hoek gooit en de kinderen zelf elke week een rekenvraag laat bedenken, die met hun eigen leven te maken heeft? Dan blijkt rekenen opeens heel erg handig, relevant, en inzichtgevend te zijn. Precies wat je je leerlingen wilt meegeven.
Op de Rover Hoepsikaschool in het boek is dit exact wat er gebeurt: de kinderen komen stuk voor stuk met prangende rekenvragen waar ze in hun leven tegenaan lopen: Is er iets leuks te verzinnen met rekenen en voetbal? Zijn ijsjes overal en altijd even koud? Hoeveel kalfjes worden er vandaag in Nederland geboren? en Aan welke soort korting heb je iets en aan welke niet?
Van de Vendel maakt zijn reputatie van briljant vernieuwend kinderboekenschrijver/schrijvende ex-leerkracht met dit boek weer meer dan waar en legt niet alleen glashelder het antwoord op de vragen uit, maar geeft elke individuele leerling een eigen gezicht en persoonlijk verhaal, waarin ook meteen duidelijk wordt waarom die vraag voor dat specifieke kind belangrijk is. En passent komen in de verhalen van de kinderen op een speelse en onopvallende manier urgente maatschappelijke thema’s zoals feminisme, vluchtelingen, klimaatproblemen en vlees eten voorbij. In  de verhelderende, vrolijke striptekeningen van FlodeGo krijgen de kinderen, hun verhalen en rekenvragen letterlijk meer kleur, diepte en helderheid.
Meesterlijk boek, dat je serieus elke leerkracht en leerling toewenst.
Leeftijd: 9+
ps. het antwoord op de vraag hierboven? iets met leg de enveloppen met alle namen in een kring en laat alle lootjes een envelop opschuiven en voilà, nooit meer iemand die zichzelf heeft.

Mam, ik wil een broertje, of een zusje, dat mag ook.
Wat het wordt kan mij niet schelen,
als ik er maar mee kan spelen.

Sam, je hebt geluk: er zit er eentje in mijn buik.

Mam, waar blijft het kindje, wanneer komt het er eens uit?
Ja, hoelang gaat dat nog duren?
‘k Wacht al weken, dagen, uren!

Sam, het duurt nog maanden, ’t kindje komt pas in de herfst.

Mam, mag ik eens kijken, doe je trui eens wat omhoog?
Door dat gaatje in je vel
zie ‘k misschien het kindje wel.

Sam, ik heb een foto, in het ziekenhuis gemaakt.
[…]
Marjet Huiberts. Illustraties Ana Sanfelippo. Gottmer, 2021
Eindeloos wachten op dat beloofde zusje of broertje kan lang duren! Marjet Huiberts weet het ongeduld mooi in korte,  eindrijmende tekstjes te vangen.  Sanfelippo maakt er vrolijke, eigentijdse, beetje stripachtige tekeningen bij, die per maand laten zien hoe een kind die wachttijd kan doorkomen. Fijn en verhelderend, om voor te lezen aan je peuter of kleuter.
Leeftijd 2+

Hier zie je metselaars
slepen en sjouwen
met stenen en stuc
om de muren te bouwen
van het kasteel van de koning.

Hier hoor je timmerlui
boren en kloppen.
Ze zagen het hout
en slaan spijkers met koppen
in het kasteel van de koning.
[…]
Dit is de koning,
de baas van het land,
met zijn vrouw
aan zijn zijde,
een zwaard in zijn hand
en belangrijk bezoek,
terwijl ondertussen…

bedienden en werklieden
druk zijn met klussen
in het kasteel van de koning!
Rebecca Colby. Uit: Aan het werk in het kasteel. Tekeningen Tom Froese. Vertaling Bette Westera. Gottmer, 2021.
Metselaars, timmerlui, smeden, stalknechten, kooplui, bakkers, minstrelen en bedienden: allemaal waren ze hard aan het werk in de tijd van kastelen en ridders.
Werkten er geen vrouwen in het kasteel? Jawel, als poets- of wasvrouw, bediende, kindermeisje of hofdame.
Met de Kinderboekenweek in aantocht waar het thema “Worden wat je wil” de hoofdrol speelt, is dit een van de vele boeken waarin verschillende beroepen  aan bod komen. De soepele vertaling van Bette Westera staat garant voor aangenaam voorlezen. Verder biedt het boek geen nieuws.
Leeftijd 3+

[…]
Ik haalde mijn hart uit mijn borstkas en reikte het je aan.
Alles wou ik je geven.
Je brak mijn hart niet, vertrapte het niet, maar je had het ook niet lief.
Je liet het gewoon in mijn handpalm liggen, zoals een verjaardagscadeau dat je eigenlijk niet wilt, en dat je laat rondslingeren in huis, de verpakking er nog rond.
Misschien was dat het probleem. Je behandelde mijn hart met dezelfde onverschilligheid waarmee je kleren soms behandelt. Als er een gat in je sok zit, gooi je die in de prullebak. Als je broek te krap zit, koop je een nieuwe.
[…]
Ik ben meer dan genoeg.
mijn mantra
[…]
Roxanne Wellens. Uit: De dingen die ik nooit kon zeggen. Van Halewijck (Pelckmans) 2021.
De moderne dichtvorm uit De dingen die ik nooit kon zeggen is bijzonder effectief. De eigentijdse, maar persoonlijke en originele opmaak, de combinatie van woord en beeld, grijpt aan en kan daarmee bovendien een inspirerend voorbeeld zijn voor andere jonge schrijver-tekenaars”
schrijft de Vlag en Wimpel Griffeljury in zijn  juryrapport 2021 over dit boek.
In drie hoofdstukken, Het skelet opvissen, De botten horen rammelen en Trommelen op het hart, doet Wellens op een originele en schrijnende manier verslag van een uiterst pijnlijk proces van verliefdheid op, een relatie met en uiteindelijk het loslaten van iemand met een gameverslaving. Soms gebruikt ze prozatekst, soms een- of tweeregelige zinnen, soms rijmloze gedichten. Oorspronkelijk en indringend boek van deze jonge, veelbelovende schrijfster.

 

WAAAUW
Een kindje op de kade in regenboogkleren
kijkt naar onze boot vol boa’s en veren
en waaauw,
er springt waaauw in haar ogen.
Er valt niks te beweren
en niks te betogen,
wij zijn voor haar
een feest.

Ik ben voor haar een feest.
Ik ben een afwijking geweest,
een freak,
of op z’n best voor een enkele redelijke denker:
een feit,
maar een viering?
Een festiviteit?
Iets als ballonnen, een liedje, een taart?
Ze gebaart naar haar moeder dat ze een vlaggetje wil
om naar ons te zwaaien.
[…]
Edward van de Vendel. Uit: Gloei. Tekeningen Floor de Goede. Querido, 2021.
In Gloei staan interviews met 24 jongeren die zich als LHBTQIA+-er definiëren, waarin ze vertellen over hun leven, familie, studie en geloof en over hun geaardheid. Elk interview wordt vooraf gegaan door een gedicht over het verhaal van de jongere plus een tekening of portret van de geïnterviewde. De Goede gebruikt verschillende stijlen en technieken voor zijn wonderschone portretten waardoor de jongeren heel dichtbij komen.
Het zijn ontroerende, open verhalen van jongeren die hun leven aan het onderzoeken zijn en voor wie nog niet alles vastligt. Het is opvallend hoe verrassend emotioneel volwassen veel van de geïnterviewden zijn en hoe veel ze soms al hebben meegemaakt. Het boek biedt een belangrijke inkijk in hun leef- en denkwereld, waar niet iedereen evenveel van afweet.
Urgent, belangrijk boek dat zowel een Zilveren Griffel als een Zilveren Penseel won.
Leeftijd 12+

[…]
Als je wilt praten over geslachtsdelen kun je het beestje maar het beste gewoon bij de naam noemen. Maar bij welke naam? Er is zoveel keuze!
Artsen en wetenschappers hebben het over vagina’s en penissen. Dat klinkt keurig, maar wel een tikje saai.
[…]
De vagina
Een gewoon woord vinden voor vagina is lastiger. Kut klinkt misschien best goed, maar het wordt ook als een scheldwoord gebruikt, en dat is jammer. Spleetje klopt niet, want een vagina is veel meer dan alleen een spleetje in de onderkant van een meisjeslijf. Doos klopt ook niet. Een doos is interessant om iets in te doen, en een vagina is ook interessant zonder iets erin. Een voorbips? Dat klinkt pas echt raar!
Pubers hebben geen moeite met het bedenken van namen voor de vagina: poes of muis, oester of mossel, genotsgleuf of brievenbus. Maar als ze groot zijn en zelf kinderen krijgen begint het zoeken naar een geschikte naam weer van voorbips af aan.
[…]
Seks is niks geks.
het is fijn om te doen:
dat zachte gezucht
en dat zwoele gezoen,

dat spelen, dat strelen,
dat dingen proberen,
dat voelen van vel
zonder veel te veel kleren,

dat warme, dat natte,
dat klamme, dat kleffe,
dat hijgen, dat zuigen,
dat likken, dat beffen…

Seks is niks geks.
In het licht van de maan
of op klaarlichte dag;
zo gezegd, zo gedaan!
Bette Westera. Uit: Seks is niks geks. Tekeningen Sylvia Weve. Samsara, 2021. 
Wat is een orgasme? Wat is een clitoris? Wat is anti-conceptie, een erectie, menstrueren?
Dit boek voor opgroeiende kinderen en jongeren die willen weten hoe het allemaal nou precies zit met hun eigen lijf en dat van anderen, vertelt het klip en klaar, in normale mensentaal en zonder gene, aangevuld met soms wat lullige quizjes en gedichten.
We lezen verschillende woorden die je kunt gebruiken voor je lichaam, we horen over allerlei mogelijkheden om seks met elkaar te hebben, hoe seks bij dieren er uit ziet, dat je lichaamshaar scheren, in kleurtjes verven of lekker laten zitten allemaal oké is, zolang je je er zelf maar goed bij voelt.
En we vernemen wat je moet doen als je seks tegen je zin hebt gehad. Dat dit onderwerp pas helemaal aan het eind van het boek aan bod komt en bovendien wordt behandeld aan de hand van een meisje dat onvrijwillig is gevingerd door een vrouw, is een gemiste kans. De meeste verkrachtingen van vrouwen gebeuren toch echt door mannen.
Jammer ook dat dit boek niet wat royaler is opgezet. Nu komen Weve’s stripachtige tekeningen slecht tot hun recht op de overvolle pagina’s.
Je gunt elk kind een boek als dit, maar waarom Westera en Weve het niet hebben uitgebracht bij de uitgever van hun succesvolle boeken als Doodgewoon en Uit elkaar is een raadsel.
Leeftijd: 10+

tweede dag op aarde
van de tweede dochter
Op mijn geboorteakte staat: Vrouw, Negro
Moeder: Mary Anne Irby, 22, Negro
Vader: Jack Austin Woodson, 25, Negro

In Birmingham, Alabama, bereidt Martin Luther King Jr.
een protestmars naar Washington voor, waar
John F. Kennedy president is.
In Harlem staat Malcolm X op een zeepkist
te praten over een revolutie.

Buiten het raam van het universiteitsziekenhuis
valt langzaam de sneeuw. Het bedekt al bijna helemaal
de weidse grond van Ohio.

In Montgomery zijn er maar zeven jaar overheen gegaan
sinds Rosa Parks weigerde
haar zitplaats in de stadsbus
op te geven.

Ik ben geboren met een bruine huid, zwart haar
en grote ogen.
Ik ben geboren als Negro hier en kleurling daar

en ergens anders
hebben de Freedom Singers hun armen in elkaar gehaakt
hun protest openend in zang
Diep in mijn hart geloof ik
dat wij ooit zullen zegevieren

en ergens anders is James Baldwin
aan het schrijven over onrechtvaardigheid, verandert de wereld
met elke roman, elk essay.

Ik weet nog niet wie ik zal zijn
wat ik zal zeggen

hoe ik het zal zeggen…

Nog een drie jaar zijn voorbijgegaan sinds een bruin meisje
genaamd Ruby Bridges
een witte school in stapte.
Gewapende bewakers omsingelden haar terwijl honderden
witte mensen spuugden en haar uitscholden.

Ze was zes jaar oud.

Ik weet niet of ik zo sterk zal zijn als Ruby
Ik weet niet hoe de wereld eruit zal zien
als ik eindelijk kan lopen, praten, schrijven…
Nog een Buckeye!
zegt de verpleegster tegen mijn moederF
Nu al wordt ik vernoemd naar deze plek.
Ohio. De Buckeye-staat.
[…]
Jacqueline Woodson. Uit: Brown girl dreaming. Vertaling Tirsa With. Volt, 2021. 
Als meisje van kleur opgroeien in de VS in de jaren zestig en zeventig… hoe dat is maakt Jacqueline Woodson  in dit boek op een indringende en poëtische manier duidelijk met haar prachtige en zintuiglijke vertelstem  in  ritmische, vrije verzen. We wandelen mee door haar dagelijks leven, lopen met blote voeten op zachte aarde en verhuizen van het platteland van Georgia naar New York. We zijn erbij als ze haar  beste vriendin Maria ontmoet en als ze ontdekt hoe goed ze verhalen kan vertellen. We zien hoe haar tante haar haren vlecht, horen hoe hun grootmoeder hen mist. Dat ze achterin de bus moeten zitten en niet elk tafeltje kunnen kiezen in een restaurant.
Actueler dan ooit, urgenter dan ooit.
Woodson won veel literaire prijzen, waaronder in 2020 de Hans Christiaan Andersen Award, aka de Nobelprijs voor jeugdliteratuur.
Leeftijd 12+.

‘Hé,’ roept Boer Boris, ‘vandaag is Knol jarig.
Hiep, hiep, hoera voor het paard!
Ik wou dat ik tijd had om zelf wat te bakken,
maar ik heb geen tijd voor een taart.
Ik zal er gauw een bestellen;
ik ga bakkertje Bas even bellen.’

‘Goedemorgen, je spreekt hier met Bakkertje Bas.
Wat zeg je? Een taart? Een taart voor een paard?
Natuurlijk, dat kan. Wat voor taart moet het zijn?
Met nootjes? Met room? Chocola? Marsepein?
O nee? Het paard mag dat allemaal niet?
Het mag wél een taart zijn van haver en biet,
van gort en van gras en van stro en van. hooi?
Jazeker, dat kan. Hij wordt lekker en mooi!
[…]
Ted van Lieshout. Uit: Boer Boris en bakkertje Bas. Illustraties Philip Hopman. Gottmer, 2021.
Wat valt er toe te voegen aan het grootfeestelijk stemmenkoor  over deze geweldige peuter-, kleuter- en ookgrotemensenserie? Boer Boris redt, stoïcijns als altijd, bakkertje Bas als die met zijn wagentje in de sloot rijdt, de dieren op de boerderij doen zich levenslustig tegoed aan alle heerlijkheden ter ere van de jarige Knol en muis en vogel verschijnen op de listigste plaatsen, zoals bovenop de taart als bakkertje Bas die naar de boerderij brengt. En wordt het zusje van boer Boris nou verliefd op bakkertje Bas?
Leeftijd 2+

Het juffertje
De hele dag was ze bezig met bezemen en koken, maar maandags deed ze de was in een oude schoen, die naast haar huisje lag. Daar tochtte het verschrikkelijk op winderige dagen, want de zool had helemaal losgelaten en maakte overal kieren, waar de spijkers als tralies voor zaten. Zo leefde dat juffertje daar ’s zomers en ’s winters, in de lente en in de herfst, het ene jaar na het andere.
Elk voorjaar kookte ze dottersoep, elke zomer bakte ze wilde wikketaart, in het najaar maakte ze bramen in en ’s winters stoofde ze watergruwel. Maar als er ijs lag, leed ze honger.
‘Waarom gaat u nooit wandelen over de weilanden?’ vroegen de karekieten haar eens.
’t Is hier zo mooi tussen het riet,’ antwoordde het juffertje.
‘Maar hebt u de wei weleens gezien?’ vroegen de vogeltjes.
‘Nee,’ antwoordde het juffertje.
‘De wei begint tien passen hiervandaan. Hij is groen van gras, geel van boterbloemen, blauw van vergeet-mij-nieten, rood van klaver en wit van madelieven’, riepen de karekieten. ‘Ga toch zien.’
‘Het riet ruist zo mooi,’ antwoordde het juffertje en ze bezemde haar plompenhuisje schoon, ging voor het venster zitten en keek naar de blauwe lucht tussen de wiegende stengels.
[…]
Paul Biegel. Uit: Groot Biegel Sprookjesboek. Illustraties Charlotte Dematons. Gottmer, 2021. 
Hoe fijnzinnig, raadselachtig, origineel en markant wil je het hebben? Samen met de erven Biegel heeft uitgeverij Gottmer dertig Biegelverhalen gekozen voor dit heerlijke boek, stevig en luxe uitgevoerd. Zijn het echt sprookjes? Daar kun je over twisten. Zeker, er komen kabouters in voor en er wordt soms getoverd, maar het zijn eerst en vooral Biegelverhalen waarin  de fantasie in Biegels altijd ritmische en muzikale taal hoogtij viert. Neem het verhaal hierboven,  een wonderschone ode aan al het moois dicht om je heen. De tekeningen die Charlotte Dematons speciaal voor deze uitgave maakte zijn raak, voegen zich naar de verhalen maar prikkelen ondertussen ook je verbeelding. Elk verhaal heeft bovendien een minitekeningetje als herkenningsteken gekregen, boven het verhaal en in de inhoudsopgave. Heerlijk, zo’n goed verzorgd, mooi boek. Heerlijk om elkaar uit voor te lezen.
Leeftijd: tijdloos

De versiertruc
Hij moet een kadootje meebrengen, een lekker hapje
verpakt in spinnenzijde, maar hij heeft honger
heeft al dagen niets gegeten. Een hapje
dan maar, net als Winnie the Pooh, één hapje?

Twee kan ook wel, of drie en dan is plotseling
het hapje weg. Wat te doen? Het harde jasje
van de vlieg maar goed inpakken en hopen
dat ze niet goed kijkt, bedwelmd door de geur

van zijn spinnenparfum. Ze gaat door de poten
en pas na de paring loopt ze weg met het pakje.
Dat is leeg. De geur is een loze belofte. Mannenë
Remco Ekkers. Uit: De secretarisvogel schrijft. Alle diergedichten. Uitgeverij Kleine Uil, 2019.
Afgelopen zaterdag is dichter, schrijver, docent, recensent en onvermoeibaar poëziepromotor Remco Ekkers onverwacht op 79-jarige leeftijd gestorven in zijn woonplaats Zuidhorn. April 2021 verscheen zijn laatste bundel Hop over de sofa. Wat een verlies voor de poëzie.